Birim maliyet nasıl hesaplanır?

Birim maliyet nedir?

Birim maliyet, bir şeyin tek biriminin sana kaça mal olduğu demektir: bir kupanın, bir metre kumaşın, bir gram fıstığın ya da bir şişe zeytinyağının. Satış fiyatını, kârını ve kaybını hesaplamanın ilk adımı budur.

Dükkânda iki tür birim maliyet vardır. Alış birim maliyeti, satın aldığın malzemenin ya da malın birim fiyatıdır: 25 kg çamurun kilosu, 40 metre ketenin metresi. Ürün birim maliyeti ise yaptığın ya da sattığın şeyin tanesine düşen maliyettir: bir kupa, bir gömlek, bir mum. İkincisi birincisinden hesaplanır; alış birim maliyeti yanlışsa ürünün maliyeti de yanlış çıkar.

Birim maliyet formülü nedir?

Formül tek satırdır: ödediğin toplam tutarı aldığın miktara bölersin. Asıl dikkat isteyen kısım, miktarı hangi birimle yazdığındır.

Bir üründe 40 g fıstık kullanıyorsan o fıstığın maliyeti 40 × 1,30 = 52,00 ₺'dir. Kilo fiyatını gramla çarparsan (40 × 1.300) sonuç bin kat büyük çıkar; gram fiyatını kiloyla çarparsan bin kat küçük. Birimi baştan sabitle, hesabın geri kalanı kendiliğinden düzelir.

Birim maliyet adım adım nasıl hesaplanır?

Fişi eline al, toplamı bul, miktarı tarifte kullandığın birime çevir ve böl. Beş adımda biter.

1. 1Toplamı bulFişteki ya da faturadaki tutarı yaz. O alışa ait kargo veya nakliye ücretini de ekle.
2. 2KDV'yi sabitleTüm alışları ya KDV hariç ya KDV dahil gir. Hangisini seçersen her alışta aynısını kullan.
3. 3Miktarı sayKaç kilo, litre, metre ya da adet aldığını yaz. Koli veya çuvalla aldıysan içindeki adedi ya da ağırlığı bul.
4. 4Birimi çevirTarifte gram kullanıyorsan kiloyu 1.000 ile çarp; mililitre kullanıyorsan litreyi 1.000 ile çarp.
5. 5Böl ve not etToplam tutarı miktara böl. Sonucu tarihiyle birlikte malzemenin yanına yaz; bir sonraki alışta karşılaştırırsın.

Kilo, litre ve koli fiyatı birime nasıl çevrilir?

Kilo ve litre fiyatını 1.000'e bölersen gram ve mililitre fiyatını, koli ya da paket fiyatını içindeki adede bölersen tane fiyatını bulursun. Aşağıdaki örnekler farklı dükkânlardan.

Kolide dikkat edilecek tek şey koli içi adettir. Toptancı “koli” dediğinde 12 şişe de olabilir, 6 da; fişte yazmıyorsa koliyi açıp say. Çuvalda ve top kumaşta da aynısı geçerli: etiketteki ağırlık ya da metre esas alınır, göz kararı değil. Yeni bir tedarikçiden ilk topu aldığında metreyi bir kez ölçmek, ileride çok tartışmayı önler.

Ürün başı maliyet nasıl bulunur?

Ürün başı maliyet, bir ürüne giren her malzemenin miktarını o malzemenin birim maliyetiyle çarpıp toplamak demektir. Yani alış birim maliyetlerinden ürünün tane maliyetine geçersin.

Bir seramik atölyesinde kupayı düşün. Çamurun gramı 0,07 ₺, sırın 2 kg'lık kovası 1.600,00 ₺ yani 0,80 ₺ / g, kraft kutunun 100'lük paketi 450,00 ₺ yani tanesi 4,50 ₺. Her malzeme kendi birim maliyetiyle çarpılır:

Aynı hesabı partinin toplamıyla da yapabilirsin: 20 kupanın malzemesi 1.780,00 ₺, bölü 20 yine 89,00 ₺. Sır, kupanın en pahalı satırı; çamurdan bile fazla. Kupanın maliyetini düşürmek istiyorsan çamura değil, önce sıra bak. Yiyecek tarafında bu hesabın adı reçetedir; dilim, porsiyon ve fincan örnekleriyle adım adım hali reçete maliyeti yazısında.

Nakliye, ambalaj ve kira birim maliyete girer mi?

Nakliye ve ambalaj girer, kira girmez. Kural basit: o alışa ya da o ürüne doğrudan bağlı her kuruş birim maliyete eklenir; dükkânı açık tutmak için her ay ödediğin giderler eklenmez.

Bir tekstil atölyesi 40 metre keten için 8.800,00 ₺ ödesin, kargo da 200,00 ₺ tutsun. Kargoyu unutursan metre 220,00 ₺ görünür; doğrusu (8.800 + 200) ÷ 40 = 225,00 ₺. Bir gömlekte 1,6 metre gidiyorsa fark gömlek başına 8,00 ₺'dir. Küçük görünür, ama 100 gömlekte 800,00 ₺ eder.

• Girer: malzemenin kendisi, o siparişin kargo ya da nakliye ücreti, ürünle birlikte giden kutu, kavanoz, etiket, poşet.
• Girer: parça başı ödediğin işçilik, örneğin dikilen her gömlek için ödediğin sabit dikim ücreti.
• Girmez: kira, elektrik ve su faturaları, aylık maaşlar, muhasebeci ücreti. Bunlar ürün sayısından bağımsız ödenen sabit giderlerdir.

Sabit giderleri tek tek ürünlere paylaştırmaya çalışmak yerine ayrı tutmak daha sağlıklıdır: önce ürünün birim maliyetini bil, sonra ayda kaç satışla kirayı ve faturaları çıkardığını hesapla. Bunun yolu başabaş noktası hesabı.

Aynı malı farklı fiyatlara aldıysan birim maliyet hangisi?

Üç yol var: son alış fiyatı, ortalama maliyet ve ilk giren ilk çıkar. Üçü de doğrudur; farkları, hangi soruya cevap verdiklerindedir.

Bir markette zeytinyağını düşün. Geçen ay bir koli aldın: 12 şişe, şişesi 310,00 ₺. Rafta 8 şişe kaldı. Bu hafta yeni koli geldi ama şişesi 360,00 ₺; zam %16,1. Rafta artık 20 şişe var ve iki ayrı fiyattan alınmış.

• Son alış fiyatı: 360,00 ₺. En son ne ödediysen o. “Bu malı bugün yeniden alsam kaça alırım?” sorusunun cevabı.
• Ortalama maliyet: 340,00 ₺. Raftaki şişelerin toplam maliyeti bölü şişe sayısı; ağırlıklı ortalama da denir. “Elimdeki malın değeri ne?” sorusunun cevabı.
• İlk giren ilk çıkar: önce 310,00 ₺, sonra 360,00 ₺. Eski şişeleri önce sattığını varsayarsın; sıradaki 8 satış 310,00 ₺'den, sonrakiler 360,00 ₺'den maliyetlenir. Son kullanma tarihli ürünlerde rafı zaten böyle dizersin.

Fiyat koyarken hangi birim maliyeti kullanmalısın?

Satış fiyatı koyarken bugünkü yerine koyma fiyatını, yani son alış fiyatını kullan. Stoğun ya da sayım farkının değerini ölçerken ortalama maliyet daha adildir.

Nedeni şu: rafta kalan 8 ucuz şişe biter, sonra her şişeyi 360,00 ₺'den yeniden alırsın. Fiyatı 310,00 ₺'lik eski maliyete göre koyarsan ilk günlerde kâr ediyor görünürsün, yeni koliye geçtiğin gün marjın erir. Maliyetten satış fiyatına nasıl geçileceğini kâr marjı ve satış fiyatı yazısında anlattık.

Ortalama ise geriye bakan sorular içindir. Sayımda bir şişe eksik çıktıysa kaybolan şişe ucuz da olabilir pahalı da; ortalamayla değerlemek seni ne boşuna korkutur ne de avutur.

Birim maliyet hesaplarken en sık yapılan hatalar neler?

En pahalı üç hata KDV'yi karıştırmak, ambalajı unutmak ve eski fiyatla hesap yapmaktır. Üçü de hesabı, bozduğunu belli etmeden bozar.

• Ambalajı ve küçük parçaları unutmak. 180 g soya mumu 46,80 ₺ eder; 25,00 ₺'lik kavanoz ve 2,50 ₺'lik fitil eklenince mum 74,30 ₺'yi bulur. Kavanozsuz, fitilsiz hesap bu mumda maliyetin üçte birinden fazlasını gözden kaçırır.
• Eski fiyatla hesaplamak. Üç ay önceki fişe bakarak fiyat koymak, zammı müşteriye değil kendine yansıtmak demektir. Her alışta birim maliyeti yeniden yaz.
• Birimleri karıştırmak. Kilo fiyatını gramla çarpmak ya da koli fiyatını şişe fiyatı sanmak. Hesabın sonunda “bu rakam mantıklı mı?” diye bir kez bak.
• Göz kararı miktar. “Top kumaş 50 metredir” diye varsaymak. Etiketi oku, şüphen varsa bir kez ölç.